Prvi Prvi na Skali
  • Advertisement

 
 

Autori i izdanja Kragujevca

28.09.2020

Kolo srpskih sestara - dobročinstvo od 1903. godine

Prvi Prvi na Skali
https://prviprvinaskali.com/clanci/kg-vodic/dogadjaji/kalendar-dogadjaja-u-kragujevcu.html http://www.vfphysical.rs/ http://www.prviprvinaskali.com/clanci/apeli/za-nedin-oporavak-i-bolju-buducnost.html http://prviprvinaskali.com/clanci/kg-vodic/prestoni-kragujevac.html http://prviprvinaskali.https://prviprvinaskali.com/strane/donacije-i-sponzorstva.html http://prviprvinaskali.com/clanci/kragujevac-bez-gmo.html http://prviprvinaskali.com/clanci/dren/bombardovanje-1999.html

Osnivanje Kola srpskih sestara od 1903. godine do Drugog svetskog rata, bilo je značajan napredak u srpskom društvu, koje je do tada bilo isključivo u znaku muškaraca.

Kolo srpskih sestara (KSS) osnovano je na Veliku Gospojinu, 28. avgusta 1903. godine u Beogradu, kao nacionalno, humano i kulturno društvo žena, sa ciljem da pomogne nezaštićenom i terorisanom srpskom stanovništvu kroz prikupljanje priloga, pružanje pomoći i brigu o bolesnim u ratnim vremenima.

Idejni tvorci su bili slikarka Nadežda Petrović, energični borac za ženska prava Savka Subotić, i Delfa Ivanić, nastavnica iz Skoplja. Prvi Statut KSS-a, napisali su pisac Branislav Nušić i Ivan Ivanić, publicista i novinar.

Šumadijsko Kolo srpskih sestara u Kragujevcu osnovano je mesec dana posle beogradskog, a do Drugog svetskog rata osnovani su mnogi lokalni odbori, pa je, na primer, Kolo srpskih sestra u Subotici osnovano 1938. godine.

Osnivanje Kola srpskih sestara bilo je značajan napredak u srpskom društvu, koje je do tada bilo isključivo u znaku muškaraca. Osnova dobročiniteljsko – volonterskog ženskog rada bila je upravo u milosrđu i pomoći, koju su onima u nevolji pružale samosvesne žene, uglavnom iz građanskih slojeva društva.

Humanitarni program KSS-a u mirnodopskim uslovima uglavnom se zasniva na materijalnoj i moralnoj pomoći lokalnom stanovništvu, kao i organizovanje raznih dobrotvornih akcija pre svega namenjenih deci.

Udruženje je prestalo sa radom 2. februara 1942. godine po naredbi nemačkih okupatora, kada je i uhapšena tadašnja predsednica Delfa Ivanić, a ujedno je oduzeta i sva imovina Kolu.

Rad Kola je, naravno, kao i rad svih ostalih udruženja, bio zabranjen i nakon Drugog svetskog rata pod obrazloženjem da su to “elementi buržoaskog društva”. Početkom 1990-ih godina počinje obnovna pomesnih kancelarija Kola srpskih sestara u Srbiji i svuda gde Srbi žive.

Izvor: Penzin, 2014.

* * *

Kolo srpskih sestara je ženska, humanitarna i kulturno-prosvetna nevladina organizacija koja je osnovana 28. (15) avgusta 1903. godine u Beogradu, na inicijativu Nadežde Petrović, slikarke i Delfe Ivanić, profesorke. Svoju patriotsku orijentaciju članice Kola su najočiglednije iskazale tokom Balkalnskih ratova i Prvog svetskog rata kada su bile angažovane kao dobrovoljne bolničarke i srpskim vojnicima i ugroženom narodu su pružale materijalnu, moralnu i logističku podršku.

U istorijskim događajima od 1912. do 1918. godine aktivno su učestvovale članice Kola srpskih sestara, kao bolničarke u rezervnim bolnicama u Kragujevcu, šile su rublje i plele čarape za front, ili su dočekivale i ispraćale ranjenike i bolesne na na železničkim stanicama u Lapovu i Kragujevcu, deleći vojnicima čaj, voće, duvan i kolače. Pešadijskog puka „Vojvoda Putnik“ u oslobođeni Kragujevac (1918. godine) razvijena je vojnička zastava, dar Kola oslobodiocima.

Do počekta Drugog svetskog rata Kolo je okupljalo više od deset hiljada članica organizovanih u 146 odbora na teritoriji Kraljevine Jugoslavije. Nemački okupatori su 1942. godine zabranili rad Kola srpskih sestara, ali je ono nastavilo rad i tokom rata, do konačnog ukidanja iz ideoloških razloga, 1945. godine.

Šumadijsko kolo srpskih sestara osnovano je 27. septembra 1903. godine. Prva predsednica Kola bila je Jelisaveta Dukić, učiteljica, a nakon nje na funkciji predsednice bile su: Ruža Vučković, Mica Dragutinović i Draginja-Draga Pavlović Bojadžić koja je na čelu Kola bila od 1909. do 1934. i smatra se najzlaslužnijom predsednicom. Poslednja predsednica predratnog Kola u Kragujevcu bila je Leposava Rajevac, učiteljica.
Pored pružanja humanitarane pomoći siromašnim sugrađanima, Kolo je organizovalo i raznovrstan kulturno-prosvetiteljski program. Preuzelo je 1921. godine upravljanje Ženskom zanatskom školom koja se nalazila u Višnjićevoj ulici br. 3, u blizini zgrade Pošte. Ova škola je 1945. prerasla u Žensku stručnu školu koja je radila do 1961. godine i nazlazila se kod Zelene pijace.

Kolo srpskih sestara u Kragujevcu je obnovilo rad 14. maja 1991. godine, pod nazivom „Kolo srpskih sestra MO Kragujevac“, godinu dana nakon obnavljanja rada Glavnog odbora Kola srpskih sestara u Beogradu. Prva predsednica obnovljenog Kola bila je Radmila Erski (1991-1993), zatim Olivera Milev (1993-1994), Bisenija Simić (1995-2010), a od 2010. godine funkciju predsednice vrši Ljubica Žikić.

Obnovljeno u teškim godina po srpsku državu i njen narod, Kolo je prvih godina pružalo svrsrdnu pomoć ugroženom srpskom stanovništvu na teritoriji prethodne Jugoslavije koja je bila zahvaćena ratom, kao i hiljadama izbeglica koje su potražile utočište u Srbiji. Za svoj predan i neumoran humanitarni rad kragujevačko Kolo je dobilo brojne zahvalnice i priznanja od raznih udruženja i institucija, među kojima je najznačajnija Arhijerejska gramata, dobijena od Srpske pravoslavne crkve na Veliku Gospojinu, 28. avgusta 2000. godine.

S podjednakom pažnjom kragujevački Mesni odbor Kola srpskih sestara neguje i kulturnu i prosvetiteljsku misiju, kako u pogledu razvijanja dijaloga sa tradicijom kroz negovanje pravoslavnih i narodnih običaja i nacionalnih praznika, tako i u pogledu promovisanja savremenog naučnog, književnog, likovnog, muzičkog i drugog umetničkog stvaralaštva. Kao rezultat tih aktivnosti Kolo je tokom protekle dve decenije organizovalo brojne javne manifestacije, humanitarne koncerte, tribine, književne večeri, izložbe, kao i edukativne kurseve. U okviru Mesnog odbora deluje i Devojačko kolo. Rad njegovih članica, učenica srednjih škola i studentkinja, usmeren je na kulturne programe posvećene istaknutim ženama srpske istorije. Aktivnosti Kola usmerene su na prikupljanje humanitarne pomoći za izbegla i raseljena lica. U vreme poplava 2006. godine kragujevačko Kolo obezbedilo je pomoć žiteljima naselja JašaTomić.

Jasmina Marković Milenković
Izvor: Gradska turistička organizacija Kragujevac, 2018. 

* * *

ULOGA KRAGUJEVAČKIH ŽENSKIH DRUŠTAVA U PRVOM SVETSKOM RATU - LELA VUJOŠEVIĆ

...U jeku nadolazećih ratova, ženska društva su svoje aktivnosti usmerila na podršku patriotskom odn. nacionalnom programu, što je podrazumevalo materijalnu, logističku i moralnu pomoć srpskom narodu.

Uostalom, Kragujevačko žensko društvo i Šumadijsko kolo srpskih sestara su i formirani uoči ratova (prvo, uoči rata protiv Turaka, a drugo uoči balkanskih ratova), pa su početkom Prvog svetskog rata mobilisali članice i ostale žene za pomoć srpskoj vojsci i ugroženom narodu. S obzirom da u Srbiji pre Prvog svetskog rata nije postojala škola za medicinske sestre, ženska društva su organizovala, uz rukovodstvo i podršku Crvenog krsta, bolničarske kurseve za nudilje (dobrovoljne bolničarke). Bolničarski (samarićanski) kursevi su obično trajali 3 meseca i pružali su ženama jedinstvenu mogućnost za edukaciju u oblasti pružanja zdravstvene pomoći.

Prva Pravila o dobrovoljnim bolničarkama objavljena su 1909. i odnosila su se na dobrovoljne vojne bolničarke od kojih se tražila obučenost. Po ovim pravilima: svaka srpska građanka od 18-55 godina može postati dobrovoljna bolničarka ako je zdrava, svršila bolničarski kurs ili školu i ako daje obavezu da će se za vreme rata posvetiti nezi ranjenika i bolesnih vojnika.

Organizovanje bolničarskih kurseva smatrano je za prvorazredni patriotski zadatak, vrsta ženskog služenja vojnog roka, pa su mu članice društava, kao i druge ugledne građanke, odgovorno i požrtvovano pristupile...

...U sklopu svojih patriotskih zadataka, žene su, u organizaciji ženskih društava, dežurale na železničkoj stanici i dočekivale sanitetske vozove, kako bi ranjenicima pružile okrepu i negu (tzv. prihvatni centri). Još za vreme balkanskih ratova članice ženskih društava su, na poziv načelnika Saniteta Srbije, organizovale, duž železničke pruge Beograd – Niš, prihvatne centre za ranjenike tzv. čajdžinice. Ova praksa nastavljena je i za vreme trajanja Prvog svetskog rata kada su žene dežurale na železničkoj stanici u Kragujevcu sa zadatkom da sačekuju ranjenike, kako bi ih okrepile toplim napicima i hranom...

...Tokom velike epidemije tifusa na početku Prvog svetskog rata, u Kragujevcu, gradu gde je nalazilo sedište vrhovne komande, jedna od članica Bolnice škotskih žena, Džesi Hankin Hardi (Hannah Jessie Hankin-Hardy, 1886-1944), dala je inicijativu za formiranje ženskog društva: Nacionalna liga srpskih žena. Dužnosti članica Lige su uglavnom bile usmerene na sprečavanje širenja epidemija kroz pokretanje različitih akcija, kako edukativnih, tako i konkretnih akcija (otvaranje poljskih bolnica, dezinfekcija, održavanje čistoće u gradu i slično). Hana Henkin Hardi, objavivila je u glasilu Ratni dnevnik – Zvanični izveštaji Ratnog Presbiroa br. 204. od 14. februara 1915. (po starom kalendaru) proglas sledeće sadržine:

Srpkinje

Diveći se herojstvu srpskoga vojnika i požrtvovanju svega srpskog naroda, došavši iz Engleske u vašu sredinu da utolim po mogućstvu jad i bol, želja mi je, da upoznam i srpsku ženu kao ženu, sestru i patriotu, i da zajedničkim silama poradimo na plemenitom poslu, otklanjanja bede i nevolje.

Do sada su srpkinje dale nepobitne dokaze svoga uzvišenog i plemenitog delanja u raznim pravcima svoje istinski velike srpske duše.

Stoga vas pozivam sve, drage Srpkinje – koje se u Kragujevcu nalazite – na zbor u nedelje 15. februara tek. god. U sali Oficirskog doma (do divizije) u 3 časa po podne tačno.

12. februar 1915. g. u Kragujevcu
Henkin Hardi s. r.

Komitet Nacionalne lige srpskih žena u Kragujevcu objavio je 15. februara 1915. Kragujevcu publikaciju «Nacionalna Liga Srpskih Žena», statut udruženja koji, na 13 stranica, sadrži sledeća poglavlja: Ciljevi «Nacionalne Lige»; Organizacija i Članovi; Način rada i program «Nacionalne Lige»; Dužnosti podpredsednica sektora; Dužnosti članica; Program ligina rada i opšte odredbe; Građanke grada Kragujevca, četiri ženske korporacije – «Krag. Žensko Društvo», Šumad. kolo srpskih sestara», Društvo «Milosrđa», Društvo «Potpora», a uz saradnju plemenite građanke Velike Britanije g-đe Džesi Hankin Hardi, g-đice Drage Aranđelović, učitelj Više Žen. Škole i g-đice D-r Angeline Al. Jakšić, osnovale su društvo pod imenom «Nacionalna Liga Srpskih Žena za uzajamno pomaganje» 15. februara 1915. g. u Kragujevcu (Nacionalna Liga Srpskih Žena, 1915: 3).

Na prvom sastanku Lige, održanom 19. februara 1915. godine Henkin Hardi je u nadahnutom patriotskom govoru, izdvojila glavna oružja borbe Nacionalne lige srpskih žena:

  1. Čistota. Čistota u domu, čistota u salonu kao i u kujni, čistota u vrtu, čistota u nužniku, čistota na tavanu kao i u podrumu, čistota u svakom kutku....
  2. Rublje. Vaši su glavni, a izgleda jedini prenosioci tifusne zaraze....
  3. Narodne kujne. Iznemoglo i gladno telo lakše prima svaku zarazu, a mi imamo dosta siromašnih nevoljnika koji su, oduživši se otadžbini, i nesposobni da u ovom vremenu dovoljno zarade, pribave, pali u bedu i nemaštinu i grcaju za korom hleba!...
  4. Bolnice.... Obrazujmo nove, privatne bolnice za besplatno lečenje i negovanje onih zaraženih nevoljnika koji nisu vojnici, a pazimo bodrim okom da se svaki zaraženi bolesnik odmah odvoji i prenese u bolnicu...

(Ratni dnevnik – Zvanični izveštaji Ratnog Presbiroa br. 214. od 24. februara 1915).



Izvor: Arhiv Vojvodine 


PRVI PRVI NA SKALI Log glava 75


Donacija za udruzenje PRVI PRVI NA SKALI 2020

STRANICA KOJA SE ČUJE - ZORAN MODLI
PRVI PRVI NA SKALI FB STRANATVITERINSTAGRAM 


PRVI PRVI NA SKALI Podrska PPNS

ARHIVA PPNS 


PRVI PRVI NA SKALI Udruzenje osnovano

DREN

DOM

POTROŠAČI

Print Friendly and PDF

Komentara (0)



Dodaj komentar